Türkiye’de milyonlarca yurttaş, emekli olduktan sonra geçim sıkıntısı veya farklı nedenlerle çalışma hayatına devam ediyor. Normal şartlarda, emekli aylığı bağlandıktan sonra hizmet akdiyle çalışan sigortalılar için işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) destek primi ödeniyor ve emeklinin aylığı kesilmiyor. Ancak bu genel kuralın çok önemli istisnaları bulunuyor.
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, SGDP sisteminin tüm emeklileri kapsamadığını belirterek mevzuattaki kritik tarih ayrımına dikkat çekti. Erdursun’un vurguladığı kurala göre; aynı gün emekli olan iki farklı kişinin, ilk sigortalılık tarihleri farklı olduğu için çalışma hayatında tamamen farklı yasal uygulamalara tabi olmaları mümkün.
1 EKİM 2008 SONRASINDA SİGORTALI OLANLARIN MAAŞI KESİLİYOR
5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008 tarihi, çalışan emekliler için tam anlamıyla bir milat kabul ediliyor. Bu tarihten sonra ilk kez sigortalı olan ve ilerleyen yıllarda emekliliğe hak kazanan yurttaşlar, yeniden çalışmaya başladıklarında aylıklarını kestirmek zorunda kalıyor.
Bir başka deyişle, ilk sigorta girişi 1 Ekim 2008 ve sonrası olan yurttaşlar, hem emekli aylığı alıp hem de SGDP kapsamında çalışamıyor. Bu kişilerin çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren emekli aylıkları kesiliyor.
Aylığı kesilerek çalışmaya başlayan bu kişilerin adlarına kısa vadeli sigorta primi, uzun vadeli sigorta primi ve genel sağlık sigortası primi ödeniyor. Çalışma hayatları tamamen sona erdiğinde ise emekli aylıkları, yeni çalışma süreleri ve ödenen primler dikkate alınarak baştan hesaplanıp yeniden bağlanıyor.
2008 ÖNCESİ İŞE GİRENLERDE ESKİ SİSTEM UYGULANMAYA DEVAM EDİYOR
İlk kez 1 Ekim 2008 tarihinden önce sigortalı olan yurttaşlar için ise mevcut eski sistem geçerliliğini koruyor. Bu kapsama giren sigortalılar, emekli olduktan sonra bir işverene bağlı olarak çalışmaya başlasalar dahi emekli aylıkları kesilmiyor.
Bu kişilerin işverenleri tarafından SGK’ye yüzde 32 oranında Sosyal Güvenlik Destek Primi ödeniyor. Prim yükümlülüğü tamamen işverene ait olup, emeklinin kendi aylığından ayrıca bir kesinti yapılmıyor. Böylece 2008 öncesi girişli olanlar, hem emekli maaşlarını eksiksiz alıp hem de maaşlı olarak çalışabiliyorlar.
KAMU, TARIM VE YURTDIŞI ÇALIŞANLARINDA ÖZEL ŞARTLAR
Emeklilik sonrası çalışma hayatında sektöre ve çalışma şekline göre uygulanan özel kurallar ise şu şekilde sıralanıyor:
Kamu kurumlarında çalışanlar: 5335 sayılı Kanun gereğince, 1 Ocak 2005 tarihinden sonra kamu kurumlarında göreve başlayan emekliler aylıklarını kestirmeden çalışamıyor. Bu gruptakiler için SGDP uygulanmıyor; normal sigortalılık hükümleri işletilerek kanuni istisnalar dışında emekli aylıkları kesiliyor.
Tarımsal faaliyette bulunanlar: Kendi adına tarımsal faaliyette bulunan emekliler ile hizmet akdiyle çalışıp emekli olduktan sonra tarımsal faaliyete geçen yurttaşların aylıkları kesilmiyor ve haklarında SGDP hükümleri uygulanmıyor.
Yurtdışında çalışanlar ve borçlanma yapanlar: Türkiye’de sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde Türk işverenler tarafından çalıştırılan emeklilerden SGDP kesintisi yapılmıyor; yalnızca kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primi ödeniyor. Öte yandan yurtdışı hizmetlerini borçlanarak emekli olanlar, 2012 yılında yapılan düzenleme sayesinde Türkiye’de SGDP kapsamında aylıkları kesmeden çalışabiliyor.
Malullük aylığı alanlar: Harp, terörle mücadele ve vazife malullüğü kapsamında aylık alan yurttaşlar çalışmaya başladıklarında aylıkları çoğunlukla kesilmiyor. Bu kişiler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri işletiliyor.
ÖDENEN DESTEK PRİMLERİ EMEKLİ AYLIĞINI ARTIRIR MI?
Çalısan emeklilerin en çok merak ettiği konulardan biri de ödenen destek primlerinin maaşlarına bir katkısı olup olmadığı. Mevzuata göre, Sosyal Güvenlik Destek Primine tabi olarak geçen çalışma süreleri, sigortalılık süresine eklenmiyor ve hizmet birleştirmelerinde dikkate alınmıyor.
Ödenen bu primlerin işten ayrıldıktan sonra toplu olarak iade edilmesi ya da emekli maaşını sonradan artırması söz konusu olmuyor. Ancak SGDP ödenerek çalışan emeklilerin, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hakları yasal olarak güvence altında tutulmaya devam ediyor.
